موضوع ديگرى كه در كنار مسألهء غيبت مطرح مىشد ، شناخت نائبان و وكيلان امام عليه السّلام بود . البته شيعيان از سال‌ها قبل ، از وجود وكيلان ائمه عليهم السّلام آگاهى داشتند و اگر در شناخت آن‌ها و يا وثاقت و اعتمادشان دچار ترديد مىشدند ، با مراجعه به امامان عليهم السّلام به آگاهى و يقين لازم مىرسيدند . همين مشكل در زمان غيبت ، به سبب شرايط خاص آن و عدم حضور امام ، با شدت بيشتر بروز كرده بود و ظهور مدعيان دروغين بر شدت آن مىافزود ، لذا در نامه‌هايى كه شيعيان براى امام مىفرستادند ، سؤالاتى در اين موضوع نيز مطرح مىكردند . در پاسخ سؤالات اسحاق بن يعقوب ، مطالبى در اين خصوص وجود دارد كه امام عليه السّلام نيابت عثمان بن سعيد و پسرش محمد را تأييد نموده و از محمد بن شاذان ، يكى از وكيلان آن حضرت ، به نيكى ياد كرده است . « 1 » هم‌چنين در نامه‌اى كه براى احمد بن ابى روح فرستاده شده بود ، يكى از وكيلان امام در بغداد به نام حاجز ، به او معرفى گرديده بود . « 2 » در همين راستا ظهور مدعيان دروغين ، از مشكلاتى بود كه شيعيان با آن روبرو مىگرديدند . پيشتر به نامه‌اى اشاره شد كه امام عليه السّلام دربارهء گروهى از اين افراد فرستاده بود ، اما مسأله‌اى كه بيشتر در نامه‌ها و سوالات ارسالى شيعيان به چشم مىخورد ، قضيهء جعفر ، پسر امام هادى عليه السّلام ، و عموى امام دوازدهم ( عج ) است كه مدعى امامت و جانشينى حضرت عسكرى عليه السّلام شده بود و عده‌اى ، حتى از شيعيان خاص و اصحاب آن حضرت ، گرد او را گرفته بودند . به نظر مىرسد اين قضيه انحراف شديد و عميقى را در ميان شيعيان پديد آورده بود ، زيرا در مكاتبات مذكور توجه خاصى به آن شده است . احمد بن اسحاق اشعرى ، از فقيهان ممتاز

--> ( 1 ) . طبرسى ، همان ، ص 281 . ( 2 ) . راوندى ، الخرائج و الجرائح ، ص 251 و مجلسى ، بحار الانوار ، ج 51 ، ص 295 . هم‌چنين در جواب نامه‌اى كه محمد بن يوسف چاچى فرستاده و درباره وكيل امام پرسش كرده بود امام وى را به يكى از وكيلان رى ، ابو الحسين اسدى ، ارجاع داده . همان ، ص 294 .